|
Salebin
dondurma üretiminde ilk defa, kesin olarak, kim(ler)
tarafından kullanıldığı bilinmemektedir. Saleple yapılan
dondurma, çok muhtemelen sıcak salebin (süt, şeker ve salep
karışımının) bozulmaması için serin bir yerde geceleyin
tesadüfen donması; ertesi günde donmuş salebin, metal bir
çubukla karıştırılarak, incelenmesi sırasında kıvamlı, sakız
gibi uzayan, beğeniyle yenebilen bir hale gelmesi sonucu
ortaya çıktığı sanılmaktadır.
Türkiye’de salepli dondurmayı ilk defa 1925’de, Halep’te
işlediği bir suçtan dolayı kaçarak Kahraman Maraş’a gelen
Hacı Mehmet isimli şahıs yapmıştır. Hacı Mehmet’in yanına
çırak olarak aldığı Kel Ali (Ali Kıyak) (1912–2006) olarak
bilinen şâhısa dondurma yapımını öğretir. Kısa bir süre (4–5
yıl)sonra Hacı Mehmet Suriye’ye döner. Kel Ali’de evde ilkel
koşullarda Ahır Dağı’ndan temin edilen kar ve keçi sütü ile
Halep’ten gelen kalıp (kelle) şekerle hazırladığı
dondurmayı, başlangıçta omzunda/el arabasında taşıdığı
külekte, sokaklarda, daha sonra Maraş’ta sahibi Türk olan
ilk dondurma dükkânını açarak satmaya başlar. Bu arada
salepli dondurmaya, özlü düzgün bir yapı vermek için, dövme
demir kaşıkla karıştırarak Maraş’ın ünlü dövme dondurmasının
temelini atmıştır. dondurma yapımını yanında çıraklık yapan
kişilere (örn., Sıttık Taşdemir, Şevket Karabıyık, Ali
Küçükönder) öğreterek, Kahraman Maraş’ın ilk dondurma
ustalarını yetiştirmiştir. Daha sonra bazı dondurma ustaları
da büyük şehirlerde satış yerlerini açarak Maraş
Dondurmasının ününün yayılmasına katkıda bulunmuşlardır
Kahramanmaraş dondurması, 1950’ye kadar Mayıs-Eylül arasında
şehrin eteğinde bulunduğu Ahir Dağı’ndan kendirden yapılmış
çuvallar arasında katırlarla getirilen kar ile yaylalardan
gelen keçi sütü ve saleple evlerde hazırlanan karışımın
dükkânda manüel olarak (elle) işlenmesiyle yapılmıştır |